Đau gối kéo dài, đi lại khó, cứng khớp buổi sáng, đau tăng khi leo cầu thang… là những biểu hiện rất thường gặp ở người thoái hóa khớp gối. Ở giai đoạn nặng, khi các phương pháp điều trị bảo tồn không còn hiệu quả, thay khớp gối có thể là lựa chọn giúp giảm đau rõ rệt và cải thiện vận động, đưa người bệnh trở lại sinh hoạt gần như bình thường.
Thay khớp gối là gì?
Thay khớp gối là phẫu thuật loại bỏ phần bề mặt khớp bị hư tổn (do thoái hóa hoặc bệnh lý khác) và thay thế bằng khớp gối nhân tạo. Tùy tình trạng tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định:
Thay khớp gối toàn phần (thường gặp nhất): thay bề mặt khớp của xương đùi, xương chày và có thể cả mặt sau xương bánh chè.
Thay khớp gối bán phần: chỉ thay một ngăn (khoang) của khớp nếu tổn thương khu trú (ít gặp hơn và cần chọn lọc kỹ).
Mục tiêu của thay khớp gối là giảm đau – phục hồi chức năng – cải thiện dáng đi – nâng cao chất lượng sống.
Khi nào nên cân nhắc thay khớp gối ?
Bác sĩ thường cân nhắc thay khớp gối khi có một hoặc nhiều yếu tố sau:
Đau nhiều và kéo dài
Đau ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày, ngủ kém, khó đứng lâu/đi xa.
Đau không cải thiện dù đã điều trị đúng.
Hạn chế vận động rõ
Đi lại khó, đi quãng đường ngắn đã đau.
Khó lên xuống cầu thang, khó ngồi xổm/đứng lên ngồi xuống.
Điều trị bảo tồn không còn hiệu quả
Thuốc giảm đau/kháng viêm, vật lý trị liệu, tập phục hồi, giảm cân, nẹp/gậy hỗ trợ, tiêm khớp… không giúp cải thiện đáng kể hoặc chỉ đỡ tạm thời.
Thoái hóa khớp gối nặng trên X-quang
Hẹp khe khớp nhiều, gai xương lớn, biến dạng.
Có thể kèm lệch trục (vẹo trong/vẹo ngoài).
Dáng đi thay đổi hoặc biến dạng gối
Chân vòng kiềng/vẹo ngoài tăng dần, đi khập khiễng, mất thăng bằng.
Lưu ý: Quyết định mổ không chỉ dựa vào “giai đoạn” trên phim mà còn dựa vào mức độ đau và khả năng sinh hoạt của người bệnh.
Thay khớp gối có phù hợp cho người lớn tuổi không?
Người lớn tuổi là nhóm có chỉ định thay khớp gối khá thường gặp vì thoái hóa tăng theo thời gian. Thay khớp gối có thể rất phù hợp nếu:
Đau nhiều, hạn chế đi lại, ảnh hưởng chất lượng sống.
Người bệnh mong muốn đi lại vững hơn, tự chăm sóc bản thân tốt hơn.
Bệnh nền (tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch…) được kiểm soát ổn định và được bác sĩ đánh giá đủ điều kiện phẫu thuật.
Nói cách khác, tuổi không phải là rào cản tuyệt đối; quan trọng là sức khỏe tổng quát và mức độ ảnh hưởng của bệnh.
Lợi ích kỳ vọng sau thay khớp gối
Đa số người bệnh có thể kỳ vọng:
Giảm đau đáng kể khi đi lại/đứng lâu.
Đi lại tốt hơn, dáng đi ổn định hơn.
Cải thiện vận động khớp (tùy cơ địa và mức độ tập luyện).
Nâng cao chất lượng sống: ngủ tốt hơn, bớt phụ thuộc người thân.
Ở người lớn tuổi: tăng khả năng tự lập, giảm nguy cơ “ngại đi vì đau” dẫn đến yếu cơ và giảm vận động.
Kết quả phụ thuộc lớn vào: sức cơ trước mổ, cân nặng, mức độ biến dạng, bệnh nền và đặc biệt là tuân thủ phục hồi chức năng.
Trước mổ cần chuẩn bị và đánh giá gì?
Thông thường bác sĩ sẽ:
Khai thác triệu chứng, tiền sử điều trị, mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt.
Khám khớp gối: tầm vận động, độ vững, trục chi, sức cơ.
Chụp X-quang (thường có tư thế chịu lực); đôi khi cần thêm xét nghiệm/hình ảnh khác.
Đánh giá bệnh nền và nguy cơ gây mê – hồi sức.
Hướng dẫn chuẩn bị trước mổ: kiểm soát đường huyết, huyết áp, cân nặng; điều chỉnh thuốc đang dùng nếu cần.
Phục hồi chức năng sau thay khớp gối
Phục hồi chức năng quyết định rất lớn đến kết quả. Các nguyên tắc chung:
Tập vận động gối sớm theo hướng dẫn để tránh cứng khớp.
Tập mạnh cơ đùi (cơ tứ đầu) và cơ quanh gối để đi lại vững.
Tập đi theo lộ trình: từ có dụng cụ hỗ trợ đến đi vững hơn.
Kiểm soát đau và sưng đúng cách, chăm sóc vết mổ, tái khám đúng hẹn.
Người tập đều và đúng thường cải thiện nhanh hơn về dáng đi và chức năng.
Rủi ro có thể gặp (cần biết để phòng)
Thay khớp gối là phẫu thuật lớn, có thể gặp một số rủi ro như:
Nhiễm trùng, chảy máu, sưng đau kéo dài.
Huyết khối tĩnh mạch (cần dự phòng và vận động sớm theo chỉ định).
Cứng khớp nếu tập phục hồi không đủ/không đúng.
Đau dai dẳng ở một số trường hợp (cần theo dõi để tìm nguyên nhân).
Các rủi ro liên quan gây mê – hồi sức (tùy bệnh nền).
Bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ trước mổ và có biện pháp dự phòng phù hợp.
Khi nào nên đi khám sớm?
Bạn nên đi khám nếu có:
Đau gối kéo dài, tăng khi đi lại/leo cầu thang.
Đi lại khó, dáng đi thay đổi, đi khập khiễng.
Cứng khớp buổi sáng, hạn chế gập – duỗi.
Biến dạng gối (vẹo trong/vẹo ngoài) hoặc sưng tái diễn.
Khám sớm giúp xác định mức độ thoái hóa và chọn phương án phù hợp (bảo tồn hay thay khớp).
